Rudka

Gmina Rudka położona jest w południowo - zachodniej części województwa podlaskiego, na trasie Brańsk - Ciechanowiec. Siedzibą gminy jest wieś Rudka oddalona o 7km. od Brańska. Pod względem geograficznym gmina leży na terenie Wysoczyzny Bielskiej.

Zabytki

1. Kościół barokowy

Zbudowany w latach 1753-59, fundacji Kazimierza Ossolińskiego, remontowany w 1928 i ok. 1960 r.; jednonawowy z wieżą frontową.

 W 1649 roku właścicielem Rudki został Zbigniew Ossoliński h. Topór (zm. 25.07.1679), starosta drohicki (1646-1679). Kościół rudzki znajdował się wówczas w bardzo złym stanie i dlatego został zamknięty z polecenia Konsystorza Janowskiego wydanego po wizytacji 14 grudnia 1737 roku. W tej sytuacji jego wnuk Franciszek Maksymilian Ossoliński (1676-1756), chorąży (1703-1710) i starosta drohicki (1710-1716), osiadając na stałe we Francji podzielił majątek i przekazał środki na wzniesienie nowego, murowanego kościoła pw. Trójcy Świętej. Budowę sfinalizował w latach 1753-1759 roku jego syn Józef Jan Kanty Ossoliński (1707-1780), chorąży nadworny koronny (od 1738), wojewoda wołyński (1757-1775).
Budowę prowadzili majstrzy sztuki murarskiej z Warszawy, pod kierunkiem ks. Michała Kokoszki (zm. 1769), ówczesnego proboszcza (1736-1769). Poświęcenie kościoła miało miejsce w czasie wizytacji biskupiej w 1761 roku. Kolatorami parafii rudzkiej od XVII do XX były rodziny Ossolińskich, a po niej od 1848 roku rodzina Potockich. W latach 1928-1930, dzięki finansowemu wsparciu Franciszka Salezego hr. Potockiego (1877-1949), przeprowadzono gruntowny remont ścian kościoła, pod kierunkiem ks. Franciszka Ksawerego Bobrowskiego (1887-1949), proboszcza rudzkiego (1928-1949) oraz konserwatora dr. Z. Rokowskiego. W 1993 roku wymieniono drewnianą konstrukcję wieży mniejszej na kościele i pokryto ją blachą miedzianą, pod kierunkiem ks. Zygmunta Niewiarowskiego, proboszcz rudzkiego (1992-2002).

Obok kościoła stoi drewniana plebania zbudowana w 1900 roku, której projekt został sporządzony w 1895 roku, na zlecenie ówczesnej dziedziczki Rudki - Wandy z Ossolińskich hr. Jabłonowskiej (1822-1907). Budynek postawiono w ogrodzie w 1900 roku, pod kierunkiem ks. Karola Suchockiego (1868-1928), ówczesnego proboszcza (1898-1928). W 1981 roku został rozbudowany - staraniem ks. prał. Michała Badowskiego (1916-2003), proboszcza rudzkiego (1949-1992) - drewniany budynek parafialny ("oranżeria"), na wysokim podpiwniczeniu, na miejscu starej plebanii z ok. 1900 r.

2. Zespół pałacowy z XVIII wieku (dawna siedziba Ossolińskich i Potockich) wraz z przylegającym parkiem.

Pałac w Rudce został zbudowany w XVIII wieku z funduszy Aleksandra Macieja Ossolińskiego, kanclerza litewskiego, na miejscu dawnego dworku Ossolińskich. Na frontonie pałacu wyryta została sentencja "pro suo commodo Alexander Ossolinski aedificavit", czyli "zbudowany dla własnej wygody Aleksandra Ossolińskiego". Pałac jest w stylu barokowym i ma bardzo bogaty wystrój zewnętrzny. Do wybuchu wojny w pałacyku było zgromadzonych wiele pamiątek wśród których znajdował się znany, często reprodukowany portret kanclerza Aleksandra Ossolińskiego, a także unikalne zbiory broni wschodniej, tj. szable tatarskie, tureckie, kozackie, kindżały, kordy itp. W XIX wieku, w wyniku małżeństwa prawnuczki Aleksandra Ossolińskiego - Wandy - z Tomaszem Potockim, pałac przeszedł w ręce rodziny Potockich. Po I Wojnie Światowej do Rudki powróciły wnuki Wandy Potockiej, Franciszek i Zofia, rozpoczynając rozbudowę pałacu i majątku. W czasie Wojny Polsko-BolszewickiejPotockich aż do wybuchu II Wojny Światowej kontynuowała prace związane z rozbudową i restauracją pałacu. Po 1945 majątek Potockich w Rudce został znacjonalizowany, pałac zaś został poddany pracom konserwatorskim oraz zaadaptowany na cele edukacyjne. Od 1970 w pałacu mieści się Zespół Szkół Rolniczych im. Ks. K. Kluka. zniszczeniu uległa biblioteka oraz galeria obrazów, a pałac uległ dewastacji.

W pobliżu dworku usytuowane są dawne dworskie zabudowania gospodarcze: stajnie "cugowe", magazyny podworskie z przełomu XVIII-XIX wieku, magazyn zbożowy z 1852 roku przebudowany 1921 roku, budynki administracyjne z 1830 roku, dawna oranżeria z II poł. XVIII wieku oraz park pałacowy w stylu angielsko- francuskim. Aleja prowadząca do pałacu obsadzona jest wieloma drzewami, w tym platanami. Przed pałacem droga ma kształt ronda w środku którego znajduje się zabytkowa fontanna.

 3. Układ urbanistyczny - rozplanowanie przestrzenne z końca XVII w

4. Zespół przydrożnych kapliczek - z początku XVII w.

5. Sekretarzówka

Ciekawym zabytkiem Rudki jest budynek przy ulicy Wolności, przez mieszkańców wsi potocznie nazywany "sekretarzówką". Nazwa wzięła się stąd, że w czasie wojny, na strychu tego budynku mieszkał rosyjski sekretarz. Ten poddworski budynek, nazywany dawniej "zajazdem", należał do rodziny Potockich. Uwagę oglądających przykuwa ciekawa, nietypowa konstrukcja dachowa, małe okienka oraz piwnica, która wchodzi w skład kompleksu budynku. Na początku XIXw. "sekretarzówka" była siedzibą zarządu lasów, a obecnie jest własnością Nadleśnictwa Rudka. Niektórzy mieszkańcy naszej miejscowości chcą, aby w tych zabytkowych pomieszczeniach urządzić niewielkie muzeum i w ten sposób podtrzymać lokalną tradycję, bo do 1939 roku istniało w rudzkim pałacu prywatne muzeum historyczno-etnograficzno-przyrodnicze, które było przysłowiowym "oczkiem w głowie" kolejnych właścicieli majątku. Na jego zbiory składały się zarówno pamiątki odziedziczone po przodkach: meble, obrazy, militaria, biblioteka, wyroby rzemiosła artystycznego, jak również - wychodzące z użytku narzędzia rolnicze. Te unikalne zbiory zostały w barbarzyński sposób zniszczone przez żołnierzy Armii Czerwonej, którzy po zajęciu Rudki w 1939 roku spalili większość eksponatów. Członkowie Stowarzyszenia na Rzecz Rozwoju Gminy Rudka chcieliby zebrać część eksponatów charakterystycznych dla naszego regionu, umieścić je w pomieszczeniach "sekretarzówki" i zorganizować tam salę do prowadzenia zajęć historycznych dla uczniów pobliskiej szkoły.

Atrakcje przyrodnicze

    - Kompleks lasów iglasto - liściastych

    - rezerwat leśny "Koryciny" z zachowanym starodrzewem dębowym

    - Stawy wodne i rzeka Nurzec.

Niekwestionowanym walorem przyrodniczym gminy jest kompleks lasów iglasto - liścia-stych, obejmujący obszar 2.810 ha. Znajdują się w nim m.in.: rezerwaty przyrody, stanowiska chronionych roślin i zwierząt, skupiska dębów w wieku od 150 do 500 lat, stanowiska bobrów oraz ptaków chronionych (orła bielika, orła krzykliwego, bociana czarnego), rezerwat leśny "Koryciny" z zachowanym starodrzewem dębowym a znajdujące się na tym obszarze zbiorni-ki wodne i rzeka Nurzec zachęcają do wędkarstwa i korzystania z naturalnych kąpielisk.