Gmina Nowe Piekuty istnieje od 1990 roku i liczy sobie 35 miejscowości. Urząd Gminy ma swoją siedzibę w Nowych Piekutach.

Jest to gmina typowo wiejska, zlokalizowana we wschodniej części powiatu wysokomazowieckiego, dokładnie w jednostce strukturalnej Międzyrzecze Łomżyńskie i Wysoczyzna Wysokomazowiecka. Jej południowe tereny położone są w obszarze Chronionego Krajobrazu „Doliny Bugu i Nurca”. Północna część należy do rejonu intensywnej produkcji rolnej. Rzeźba terenu gminy jest mało urozmaicona, uboga w większe kompleksy leśne oraz duże powierzchnie wodne.

Ziemie gminy położone są w dorzeczu Bugu i Narwi. Przepływają przez nie również wody lokalnych rzeczek: Tłoczewki, Śliny i Dzierży. Ogółem w gminie wody powierzchniowe stanowią 33 ha, z czego18 ha, to wody płynące to. Gmina uboga jest w surowce mineralne, jedynie w miejscowości Krasowo Częstki na obszarze 3 ha wydobywany jest piasek.

 Obiekty zabytkowe w gminie

Na podstawie wykazu Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków Województwa podlaskiego do obiektów zabytkowych z terenu gminy Nowe Piekuty zaliczono:

1. Hodyszewo:

Kościół paraf. p.w. Wniebowzięcia NMP mu. r. 1931 r. nr rej. 392

Kaplica ze źródełkiem tzw. „Krynica”, drew. 1884 r. 1931-32, nr rej. 82

Dom nr 32, drew. l.20 XX w. wł. Henryk Niewiński

Dom nr 38 drew. k. XIX w. wł. K. Łaszczuk

Cmentarz rzymskokatolicki

Cmentarz rzymskokatolicki

Parafia rzymskokatolicka pw. Wniebowzięcia NMP istnieje w Hodyszewie od zakończenia I wojny światowej. Do Unii Brzeskiej w 1596 r. istniała w Hodyszewie parafia prawosławna, która następnie weszła w skład kościoła greckokatolickiego. Po kasacie Unii w 1875 r. ponownie zamieszkał tam duchowny prawosławny. W historii parafii istniało kilka świątyń drewnianych, z których ostatnią przeniesiono w 1932 r. do "Krynicy". W jej wnętrzu znajduje się źródełko.

  

 Obecny kościół murowany pw. Wniebowzięcia NMP zbudowany w latach 1933-1975 staraniem proboszczów: ks. Marcjana Dąbrowskiego, który budowę, rozpoczął, ks. Edwarda Polaka, który budowę, kontynuował i ks. Bolesława Garbowskiego, który budowę, ukończył. Kościół pobłogosławiony 22.05.1949 r. przez Biskupa łomżyńskiego Czesława Falkowskiego. W latach 1995-1999 staraniem ks. prob. Emiliana Sigiel S AC pomalowano dach kościoła oraz wykonano zewnętrzną elewację. Kościół nie jest konsekrowany.
W ołtarzu głównym znajduje się czczony przez wiernych cudowny obraz Matki Boskiej Hodyszewskiej z XVII w., który znajdował się w poprzednich świątyniach drewnianych. Dnia 31.08.1980 r. obraz koronowany koronami papieskimi przez ks. kard. Franciszka Macharskiego. Od 1976 r. kustoszami obrazu i sanktuarium są Księża Pallotyni.

 

Hodyszewo słynie z sanktuarium Matki Bożej Pojednania (parafia pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny). Do Sanktuarium odbywają się liczne pielgrzymki piesze. Najbardziej znane i najliczniejsze to Łapska Piesza Pielgrzymka oraz Zambrowska Piesza Pielgrzymka do Hodyszewa.

Plebania murowana wybudowana w latach 1952-1954 staraniem ks. prob. Franciszka Czajkowskiego.

 2. Jabłoń Kościelna

Zespół kościoła paraf. p.w. św. Piotra i Pawła (kościół, mur. 1868 r. nr rej. 63, plebania, mur. 1932 r., cmentarz przykościelny, ogrodzenie z bramą, mur. k. XIX w)

Cmentarz z I wojny światowej (żołnierzy niemieckich), nr rej. 251

Cmentarz z I wojny światowej (żołnierzy rosyjskich), nr rej. 252

Cmentarz rzymskokatolicki, nr rej. 308

 Parafia pw. św. Ap. Piotra i Pawła została erygowana w lipcu 1493 r. przez Biskupa łuckiego Jana II Andruszewicza. Wcześniej istniał w Jabłoni Kościelnej ośrodek duszpasterski. W historii parafii istniało kilka kościołów drewnianych, z których ostatni spłonął w 1866 r. Obecny kościół murowany z cegły i kamienia pw. św. Ap. Piotra i Pawła zbudowany w latach 1867-1868 wg projektu Karola Majewskie-go staraniem ks. prob. Franciszka Kruszewskiego, został on pobłogosławiony w 1868 r. Staraniem ks. prob. L. Rogowskiego wykonano generalny remont kościoła i uzupełniono jego wyposażenie; staraniem ks. prob. K. Chaberka odnowiono elewacje, zewnętrzną, zaś staraniem ks. prob. A. Łapińskiego wykonano ogrzewanie kościoła. Kościół nie jest konsekrowany.

 Plebania murowana wybudowana w latach 1930-1950 staraniem ks. prob. Adolfa Kruszewskiego.

 Na cmentarzu kościelnym znajdują się m.in. grobowiec Ferdynanda Gostkowskiego, sędziego pokoju okręgu tykocińskiego, właściciela Mazur, grobowiec Anieli Szepietowskiej (zm.1853).

Ponadto dwa cmentarze z okresu I wojny światowej.

 3. Jabłoń Jankowce

Młyn motorowy, mur. l. 30 XX w. wł. Waldemar Jankowski

 4. Jabłoń Śliwowo

Cmentarz z I wojny światowej, nr rej. 253

 5. Krasowo Częstki

Cmentarz z II wojny światowej, nr rej. 452

W lipcu 1943 roku w pobliżu wsi doszło do walki między żandarmerią niemiecką a patrolem Armii Krajowej. Stało się to bezpośrednim pretekstem pacyfikacji przeprowadzonej w nocy z 16 na 17 lipca 1943 roku. Uratowało się zaledwie 12 mieszkańców, którym udało się zbiec i kilku w tym czasie przebywających w innych miejscowościach. Zamordowano 258 osób, w tym 83 dzieci i młodzieży do lat 17. Od 1946 roku miejsce, gdzie rozstrzeliwano mieszkańców, upamiętnia kaplica ufundowana  przez mieszkańców wsi oraz przez pochodzącego z tej wsi księdza Józefa Kaczyńskiego.

 Dzięki jego działaniom mieszkańcy niemieckiego Mackenhim ufundowali Dzwon Pojednania, który zawisł w kościele w Nowych Piekutach. W 1985 roku wieś została uroczyście odznaczona. Corocznie obchodzone są uroczystości ku czci pomordowanych. Dla uczczenia pamięci ofiar Agnieszka Arnold nakręciła film Czarny lipiec, a w Krasowie-Częstkach postawiono tablicę pamiątkową w pobliżu miejsca, gdzie doszło do zbrodni hitlerowskiej.

 6. Krasowo Wielkie

Młyn motorowy, mur. l. 30 XX w

Cmentarz z I wojny światowej, nr rej. 250

Krzyż przydrożny, 1895 r

 7. Łopienie Ruś

Cmentarz z I wojny światowej, nr rej. 538

 8. Nowe Piekuty

Kościół paraf. p.w. św. Kazimierza, mur. 1937 r

Cmentarz rzymskokatolicki, nr rej. 323

Kapliczka przydrożna, mur. 1848 r.

Krzyż przydrożny 1892 r.

Krzyż przydrożny 1893 r

Parafia pw. św. Kazimierza została erygowana w 1807 r. w związku z ustanowieniem granicy pomiędzy Cesarstwem a Królestwem Polskim. Do tego czasu Piekuty były filią parafii Domanowo, która pozostała w granicach Cesarstwa. W historii miejscowości Piekuty istniało kilka świątyń drewnianych, z których ostatnia spłonęła w 1915 r. Do rozpoczęcia budowy w 1937 r. obecnego kościoła murowanego pw. św. Kazimierza wierni korzystali z tymczasowej kaplicy. Kościół został zbudowany i wyposażony staraniem proboszczów: ks. Rocha Modzelewskiego, ks. Wacława Olszewskiego i ks. Józefa Kaczyńskiego. Kościół konsekrowany 23.11.1975 r. przez Biskupa łomżyńskiego Mikołaja Sasinowskiego. w latach 1993-2000 staraniem ks. prob. Józefa Bagińskiego przeprowadzono prace renowacyjno-remontowe wnętrza kościoła, wykonano elewacje, zewnętrzną i uporządkowano cmentarz przykościelny.

  Plebania murowana wybudowana w 1922 r. staraniem ks. prob. Teofila Dąbrowskiego.

 9. Koboski

Dom nr 21, drew., pocz. XX w. wł. Zofia Kaczyńska

 10. Stokowisko

Zespół dworsko-parkowy (dwór, drew. pocz. XX w., spichlerz, mur. 1905 r., pozostałości parku)

Dom nr 13, drew. pocz. XX w. wł. Władysław Budniak,

Cmentarz z I wojny światowej, nr rej. 357.

 W latach 1895- 1905 Tomasz Kryński właściciel wsi Stokowisko zbudował tu dwór w kształcie litery L pokryty blaszanym dachem. Wokół dworu wykopano 3 stawy i połączono je kanałami. Posadzono w kilku skupiskach lipy, jesiony, wierzby białe, olchy czarne. Wytyczona została okazała aleja dojazdowa. Przed frontem znajdowała się fontanna. Spośród zabudowań gospodarczych imponowała murowana stajnia, której druga kondygnacja spełniała rolę spichlerza. W latach 20-tych XX wieku nowy właściciel Wincenty Jadźwiński zadbał o wyposażenie dworu. Zarówno dwór, jak i murowana budowla gospodarcza przetrwały do dzisiaj.

 11. Piekuty Urbany

Zagroda nr 9, wł. Stefan Gołaszewski: (dom drew. 1930 r., obora drew. l. 20 XX w., stodoła drew. ok. 1930 r.)

 12. Jabłoń Spały

Cmentarz wojenny z I wojny światowej, nr rej. 441 (pozostała część na gruntach wsi Rzące, gm. Sokoły).

 Miejsca pamięci:

Na obszarze gminy Nowe Piekuty znajdują się dwa miejsca pamięci zamordowanych mieszkańców tych ziem podczas II wojny światowej. Należą do nich:

- Kaplica – pomnik ku czci 258 mieszkańców Krasowa Częstek rozstrzelanych przez hitlerowców w dniu 17 lipca 1943 roku”, zbudowana w 1946 roku przez księdza Józefa Kaczyńskiego i społeczeństwo, zlokalizowana we wsi Krasowo Częstki.

- miejsce pochówku „91 osób wymordowanych w dniu 8. III 1944 roku przez okupanta hitlerowskiego” zlokalizowane we wsi Jabłoń Dobki.

 Wieś Jabłoń Dobki przed pacyfikacją liczyła 18 gospodarstw i ok. 100 mieszkańców. Pacyfikacji dokonano 8 marca 1944 roku. Bezpośrednim pretekstem była potyczka stoczona w tym dniu przez patrol AK  z żandarmerią. Wieś została otoczona tyralierą , kilku mieszkańców zabito podczas rewizji i prób ucieczki, a pozostałych spędzono do budynku gospodarczego Stanisława Szepietowskiego. Następnie budynek wypełniony ludźmi obrzucono granatami i podpalono. Zabito i spalono żywcem ponad 80 osób. Łącznie zginęły 93 osoby (9 osób z innych wsi), w tym 29 mężczyzn, 31 kobiet i 33 dzieci.. Zdołali zbiec tylko nieliczni.

 Mieszkańcy wsi na wspólnym grobie wystawili okazały pomnik, ku pamięci i przestrodze. W przedsionku kościoła w Jabłoni Kościelnej zostało umieszczone epitafium. W 1994 wybudowano kapliczkę. W 2004 Urząd Gminy ufundował tablicę z nazwiskami poległych. Do dziś istnieją jednak trudności z ustaleniem dokładnej liczby pomordowanych w 1944 roku oraz ich personaliów.

 Uroczystości  w gminie:

 Corocznie w gminie Nowe Piekuty odbywają się Dożynki Gminne. Tradycją jest też Festyn w Jabłoni Kościelnej poświęcony obchodom Rocznicy Uchwalenia Konstytucji 3 Maja. Mieszkańcy gminy rokrocznie oddają też  hołd pomordowanym w czasie wojny obchodząc Rocznice Pacyfikacji wsi: Krasowo- Częstki, Jabłoń Dobki i Skłody Borowe.